Strona główna | Forum | Artykuły | Galeria | Kalendarz
TPZN - Forum numizmatyczne
Aktualności:
 
*
Witamy, Gość. Zaloguj się lub zarejestruj.
Czy dotarł do Ciebie email aktywacyjny?
30 Kwiecień 2017, 05:08:53


Zaloguj się podając nazwę użytkownika, hasło i długość sesji


Strony: [1]   Do dołu
  Drukuj  
Autor Wątek: Tytulatura Kommodusa  (Przeczytany 308 razy)
0 użytkowników i 1 Gość przegląda ten wątek.
Elagabalus
Użytkownik
**
Poland Poland

Zainteresowania:
Starożytny Rzym

Wiadomości: 66


Zobacz profil
« : 15 Kwiecień 2017, 06:33:21 »

Usystematyzowanie imienia Kommodusa okazało się być dość wymagającym zadaniem. Oto wyniki moich zmagań z tym tematem. Będę wdzięczny za uwagi.

KOMMODUS

Lucius (Aelius1) Aurelius Commodus (ur. 31 sierpnia 161 r. w Lanivium, zm. 31 grudnia 192 r. w Rzymie), cesarz rzymski, przedstawiciel dynastii Antoninów. Od 12 października 166 r. nazywał się Lucius (Aelius) Aurelius Commodus Caesar. W dniu 27 listopada 176 r. uzyskał tytuł Imperator. Formalnie panowanie rozpoczął w marcu/kwietniu 177 r. u boku swego ojca, cesarza Marka Aureliusza, jako Imperator Caesar Lucius (Aelius) Aurelius Commodus Augustus. Od 17 marca 180 r. sprawował samodzielne rządy jako Imperator Caesar Marcus Aurelius Commodus Antoninus Augustus. W późniejszych latach dodał do swego imienia określenia Pius (183 r.) i Felix (185 r.). Formułę Pius Felix umieścił przed tytułem Augustus.2 Od 191 r. ostatecznie tytułował się Imperator Caesar Lucius Aelius Aurelius Commodus Augustus Pius Felix.3

____________
1 Człon Aelius w imieniu Kommodusa, jakkolwiek zwykle pomijany, występuje na inskrypcji z 23 marca 178 r. (CIL XVI 128) wykutej na jednym z tzw. dyplomów wojskowych (łac. diplomata militaria) oraz na inskrypcji z Praeneste z 10 sierpnia 179 r. (ILS 376); na stałe zniknął z tytulatury Kommodusa w 180 r., gdy ten objął samodzielną władzę; pojawił się ponownie w 191 r.
2 Ten szyk utrwalił się w 186 r.; monety z 185 r. prezentują kolejność albo Aug(ustus) P(ius) Brit(annicus) Fel(ix), albo P(ius) Fel(ix) Aug(ustus) Brit(annicus).
3 Na monetach od 191 r. P(ius) Fel(ix) znów było umiejscawiane po Aug(ustus); znana jest jednakże inskrypcja z 16 marca 192 r. (CIL XVI 133) wykuta na dyplomie wojskowym, a także inskrypcja z Ammaedara (CIL VIII 305), gdzie w nowym imieniu zachowana została wcześniejsza kolejność, tj. Pius Felix Aug(ustus).


Pełna tytulatura Kommodusa (imiona, przydomki, tytuły, sprawowane urzędy) w momencie jego śmierci brzmiała:

IMPERATOR CAESAR LVCIVS ÆLIVS AVRELIVS COMMODVS AVGVSTVS PIVS FELIX SARMATICVS GERMANICVS MAXIMVS BRITANNICVS PACATOR ORBIS INVICTVS HERCVLES ROMANVS EXSVPERATORIVS AMAZONIVS PONTIFEX MAXIMVS TRIBVNICIAE POTESTATIS XVIII IMPERATOR VIII CONSVL VII PATER PATRIAE


Mój nowy nabytek. Uparłem się na w pełni (co do literki!) zachowaną legendę. Kommodus w lwiej skórze, szalony cesarz-gladiator w stroju Herkulesa, za którego wcielenie uważał siebie samego. Herodian napisał o Kommodusie: "Doszedł już do tego stopnia szaleństwa i obłąkania, że zastrzegł się przeciw określaniu go imieniem rodowym, i zamiast «Kommodus, syn Marka» kazał się nazywać «Herkulesem, synem Jowisza», że złożył strój rzymski i cesarski, a przybrał się w skórę lwa i w ręku nosił maczugę". Jeśli idzie o karierę cesarza na arenie Koloseum, to upodobał on sobie w szczególności łucznictwo, w którym osiągnął sporą biegłość. Ponownie Herodian: "Celność jego ręki budziła zdumienie u wszystkich. Raz np. użył pocisków, których koniec miał kształt półksiężyca, i miotał je na strusie mauretańskie, które pędziły z niezmierną szybkością dzięki sile swych nóg i uderzeniom skrzydeł jak żagle rozpiętych, i ucinał im głowy u góry szyi, tak że mając obcięte głowy pędem pocisku mknęły jeszcze dalej, jak gdyby się im nic nie stało".

Na koniec pytanie. Legendę na awersie mam czytać jako "Herkules Rzymski" czy "Herkulesowi Rzymskiemu"?

Commodus. AD 177-192. AR Denarius (3,18 g). Rome mint. Struck AD 192. L AEL AVREL COMM AVG P FEL, head of Commodus, as Hercules, right, wearing lion-skin headdress /HER CVL/RO MAN/AV GV in three lines flanking upright club; all within laurel wreath. RIC III 251.


* wikipedia.jpg (73.72 KB, 608x1000 - wyświetlony 19 razy.)

* H.D.Rauch.jpg (102.29 KB, 831x396 - wyświetlony 42 razy.)
« Ostatnia zmiana: 15 Kwiecień 2017, 06:37:35 wysłane przez Elagabalus » Zapisane
Tomanek
Gaduła
****
Poland Poland


Wiadomości: 3 387


Quaerenda pecunia primum est, virtus post nummos.


Zobacz profil
« Odpowiedz #1 : 15 Kwiecień 2017, 08:48:19 »

Bardzo ładny okaz. Gratuluję i szczerze zazdroszczę!
Co prawda nie zbieram tego okresu, ale o ten konkretny denar mam na liście życzeń.

Cytuj
Na koniec pytanie. Legendę na awersie mam czytać jako "Herkules Rzymski" czy "Herkulesowi Rzymskiemu"?

Wersja legendy jest skrócona, więc proponuję poszukać analogii wśród innych inskrypcji dedykowanych Kommodusowi.

Np. ta z Dura Europos w Syrii:

Pro salu/te Com(modi) / Aug(usti) Pii F(elicis) / et victo/riam(!) d(omini) n(ostri) / Imp(eratoris) pac(atoris) / orb(is) Invict(i) / Rom(ani) Her[c(ulis)] / Ael(ius) Tittia/nus dec(urio) coh(ortis) / II Ulp(iae) eq(uitatae) Com(modianae) / Genio Dura / votum solv(it) / XVI Ka(lendis!) Piis(!) /

Ewentualnie z Volubilis w obecnym Maroku:

Pro salute et incolumitate Imp(eratoris) Caesaris / L(uci) Aeli Aurel(i) Commodi Pii Invicti Feli/cis Herculis Romani imperioque / eius Aur(elius) Necto/reca |(centurio) vex(illariorum) Britt(annicianorum) / Volubili agentium sua pecunia / Invicto posuit et d(e)d(icavit)

Cemenelum na południu Francji:

[Imp(eratori)] Caesar[i L(ucio) Aelio Aurelio Commodo Aug(usto) Sarmatico Germanico maxi]/[mo] Britann(ico) p[acatori orbis felici invicto Romano Herculi pontifici maximo] / [trib(unicia)] pot(estate) XVIII i[mp(eratori) VIII co(n)s(uli) VII patri patriae ---]

Aquincum - Budapeszt:

Dedic[avit Imp(eratori) Caes(ari)] // L(ucio) Ael(io) A[urelio] / Com[modo Aug(usto) Invi]/cto R[omano Herculi] / m(unicipium?) Aqu[incensium?] / [d(ecreto)? d(ecurionum?)]
Zapisane
Lech Stępniewski
Gaduła
****

Wiadomości: 5 462



Zobacz profil WWW
« Odpowiedz #2 : 15 Kwiecień 2017, 13:31:25 »

Wersja legendy jest skrócona, więc proponuję poszukać analogii wśród innych inskrypcji dedykowanych Kommodusowi.

Ale dlaczego Pan zakłada, że na monecie mamy do czynienia z czymś w rodzaju inskrypcji dedykowanej Kommodusowi?

Tutaj (moim zdaniem) sam cesarz ogłasza, jakie jest jego miano. Sam sobie miałby monetę dedykować? Mogłaby tam być dedykacja dla Herkulesa, gdyby Herkules był tylko cesarskim patronem. No ale skoro Kommodus kazał się nazywać Herkulesem (nie zaś np. towarzyszem Herkulesa), to chyba sprawa jest jasna: HERCVLES ROMANVS AVGVSTVS.
Zapisane

NOT IN RIC - nie notowane monety i błędy w The Roman Imperial Coinage, tomy VI i VII
Tomanek
Gaduła
****
Poland Poland


Wiadomości: 3 387


Quaerenda pecunia primum est, virtus post nummos.


Zobacz profil
« Odpowiedz #3 : 15 Kwiecień 2017, 14:23:50 »

Cytuj
dlaczego Pan zakłada, że na monecie mamy do czynienia z czymś w rodzaju inskrypcji dedykowanej Kommodusowi?

Proszę zwrócić uwagę, że inskrypcja na rewersie została umieszczona w wieńcu i ten drobny szczegół może sugerować wersję dedykacyjną. Może, ale nie musi. Jak napisałem wcześniej, jest to wersja skrócona, więc możliwości interpretacji mogą być różne.

Mnie osobiście pasuje wersja HERCULO ROMANO AUGUSTO.
Zapisane
Tomanek
Gaduła
****
Poland Poland


Wiadomości: 3 387


Quaerenda pecunia primum est, virtus post nummos.


Zobacz profil
« Odpowiedz #4 : 15 Kwiecień 2017, 14:47:56 »

Wracając do analogii, mamy przecież częściowe rozwinięcie inskrypcji na innych monetach Kommodusa:


* BMC 711; RIC 637.jpg (18.47 KB, 400x194 - wyświetlony 15 razy.)

* BMCRE 717; RIC 639.jpg (19.66 KB, 400x195 - wyświetlony 14 razy.)
« Ostatnia zmiana: 15 Kwiecień 2017, 14:49:47 wysłane przez Tomanek » Zapisane
barnaba
Użytkownik
**
Poland Poland

Zainteresowania:
Mennictwo Probusa

Wiadomości: 69


Zobacz profil
« Odpowiedz #5 : 15 Kwiecień 2017, 14:59:44 »

Więcej przykładów monet Commodusa z rozwiniętą legendą HERCVLI ROMANO AVG na nominałach o większej średnicy w poniższym linku:

https://www.acsearch.info/search.html?term=commodus+hercvl+roman&category=1-2&en=1&de=1&fr=1&it=1&es=1&ot=1&images=1&currency=usd&thesaurus=1&order=0&company=


Raczej zatem należy przyjąć wariant dedykacyjny: HERCVLI ROMANO AVGVSTI
Zapisane
Lech Stępniewski
Gaduła
****

Wiadomości: 5 462



Zobacz profil WWW
« Odpowiedz #6 : 15 Kwiecień 2017, 16:34:34 »

Raczej zatem należy przyjąć wariant dedykacyjny: HERCVLI ROMANO AVGVSTI

Zostałem przekonany.
Zapisane

NOT IN RIC - nie notowane monety i błędy w The Roman Imperial Coinage, tomy VI i VII
Hermogenes
Stały bywalec
***
Poland Poland

Zainteresowania:
Starożytna Grecja, Rzym, w mniejszym stopniu mennictwo Celtów, Persów i Partów.

Wiadomości: 551



Zobacz profil WWW
« Odpowiedz #7 : 17 Kwiecień 2017, 20:31:06 »

Drodzy Panowie!

Otóż z pewnością nie AVGVSTI! Oczywiście na rewersach monet mamy dedykację, w której każdy człon stoi w datiwie: HERCVLI ROMANO AVG(usto) (absolutnie nie AVG(usti)!) = Herkulesowi Rzymskiemu Augustowi. Podczas gdy dwie pierwsze z podanych przez Tomka inskrypcji w żadnym razie nie są kontekstem dla tej formy, bo tytulatura Kommodusa stoi tam w genetwie zależnym od wyrażenia "pro salute" - "za zdrowie / pomyślność", pozostałe dwie są już dedykacjami stojącymi rzecz jasna w datiwie, w tym ostatnia z Aquincum zachowała nawet orzeczenie "dedicavit" ("dedykował / wzniósł na cześć"). Również awers można tu teoretycznie odczytać w datiwie, ponieważ mamy tu same formy kontrahowane: L(ucio) AEL(io) AVREL(io) COMM(odo) AVG(usto) P(io) FEL(ici), jednak dziwne byłoby powtórzenie tytułu augustus, toteż raczej legenda awersu stoi w nominatiwie, opisując podobiznę cesarza: L(ucius) AEL(ius) AVREL(ius) COMM(odus) AVG(ustus) P(ius) FEL(ix), a dedykacyjna legenda rewersu podkreśla utożsamienie cesarza z bogiem Herkulesem, a legendy poświęcone bogom wszak często przyjmowały formę dedykacji...
Zresztą znamy sesterc RIC III 638, gdzie jest pełna wersja legendy: HERVLI ROMANO AVGVSTO.

Pozdrawiam serdecznie i do zobaczenia w Toruniu na XIV edycji TWNA!

B.  
« Ostatnia zmiana: 17 Kwiecień 2017, 20:57:16 wysłane przez Hermogenes » Zapisane
Strony: [1]   Do góry
  Drukuj  
 
Skocz do:  

Numizmatyka - linki do stron | Najlepsze strony numizmatyczne
Działa na MySQL Działa na PHP Powered by SMF 1.1.21 | SMF © 2006-2008, Simple Machines

Prawidłowy XHTML 1.0! Prawidłowy CSS! Dilber MC Theme by HarzeM