Strona główna | Forum | Artykuły | Galeria | Kalendarz
TPZN - Forum numizmatyczne
Aktualności:
 
*
Witamy, Gość. Zaloguj się lub zarejestruj.
Czy dotarł do Ciebie email aktywacyjny?
23 Wrzesień 2017, 04:08:57


Zaloguj się podając nazwę użytkownika, hasło i długość sesji


Strony: [1]   Do dołu
  Drukuj  
Autor Wątek: Monogramy cesarzy bizantyjskich  (Przeczytany 4309 razy)
0 użytkowników i 1 Gość przegląda ten wątek.
minimus
Użytkownik
**
Zainteresowania:
Bizancjum, Rzym 364-476

Wiadomości: 77


Zobacz profil
« : 19 Marzec 2011, 16:31:08 »

W odpowiedzi na zachętę kolegi „nabializm” chciałem napisać parę słów na temat monogramów pojawiających się na monetach bizantyjskich i to zarówno w postaci elementu stempla monety, jak również w postaci późniejszej kontramarki. Tytułem wstępu posłużę się książką wydaną w angielskiej i niemieckiej wersji językowej „Byzantine Monograms and Personal Names. An Alphabetized Lexicon”autorstwa Roberta Feind’a 1 wydanie 2010 r www.gietl-verlag.de
   Według autora w okresie V-VII wieku w powszechnym użyciu były monogramy blokowe. Charakteryzowały się one tym, że w środku monogramu pisano takie litery jak H, M, N, П, a na nich nadpisywano pozostałe litery tworzące monogram o kształcie prostokąta lub kwadratu. Często są to monogramy złożone z liter greckich lub łacińskich, albo mieszane. Poniżej kilka przykładów:

Łaciński monogram blokowy cesarza Marcjana (widoczne MARS)
RIC X (Konstantynopol) nr 545.


Monogram łaciński cesarza Leona (LEONS)
RIC X (Konstantynopol) nr 687


Monogram cesarza Zenona
RIC X (Konstantynopol) nr 961

   Monogramy krzyżowe, zbudowane na planie krzyża, rozpowszechnione były od połowy VI do VIII wieku.. Często litery rozmieszczano w nich ze względów estetycznych, a nie kolejności liter w słowie. Monogramy te zawierały imię, często w przypadku pieczęci, również tytuł lub funkcję. Czasami w środku monogramu umieszczano zamiast liter element ozdobny np. X oznaczający gwiazdę. Oto kilka przykładów:

Monogram krzyżowy cesarza Justyniana I (IOVCTINIANOC). Sear nr 245


Monogram Romana II na monecie Chersonu (greckie litery PWMA). Sear nr 1772.


Monogram Nikefora II Foksa na monecie Chersonu. Sear nr 1784.


Monogram tytułu despotes na monecie Nikefora II Foksa. Sear nr 1784.

Pozostałe typy monogramów opisane w leksykonie spotyka się raczej na pieczęciach, ikonach i rzeźbach, a nie na monetach, stąd też nie będę ich tu omawiał.
Robert Feind zaleca następujący sposób odczytywania monogramów:
spróbować odczytać litery, ligatury i skróty i zapisać je razem na kartce,
spróbować podpasować greckie (lub łacińskie) słowo zawierające te litery.
Autor pisze, że nie ma jakiegoś jednego sposobu odczytywania monogramów. W monogramach krzyżowych zwykle odczytuje się najpierw litery zewnętrzne, w wewnętrznych grupach literowych odczytywanie zwykle zaczyna się od środka grupy, czasami odczytywanie zaczyna się od jednej, centralnej litery.
   Leksykon Feind’a ułożony jest w ten sposób, że aby z niego korzystać należy:
odczytać wszystkie litery monogramu,
zapisać je w porządku alfabetycznym,
odszukać takie litery w leksykonie,
w środkowej kolumnie odczytać grecką i łacińską transkrypcję monogramu,
w ostatniej kolumnie podane jest źródło, gdzie dany typ monogramu był publikowany, należy sięgnąć do tej pozycji i porównać monogram odczytywany ze źródłem.

Przykład zapisu monogramów w skorowidzu Feind’a
Jak z tego widać, żeby odczytać monogram trzeba znać język jego zapisu, najczęściej występujące imiona i tytuły oraz najczęściej spotykane skróty i ligatury. Zabawa bardzo skomplikowana, ale pozostawmy ją kolekcjonerom pieczęci.
W przypadku monet mamy duże uproszczenie w postaci katalogów przypisujących poszczególne monogramy do poszczególnych cesarzy. Bardzo dobrym źródłem tego typu jest np. strona na Forum Ancien Coins:
http://www.forumancientcoins.com/numiswiki/view.asp?key=Monogram
Są tu praktycznie wszystkie monogramy występujące na monetach, chociaż nie ma ich transkrypcji i tłumaczenia. Transkrypcję i tłumaczenie monogramów występujących na monetach spotyka się bardzo rzadko. Przydatną pracą w języku polskim jest „Mennictwo Bizantyńskie” Macieja Salamona. Znajdziemy tu transkrypcję i tłumaczenie 25 monogramów cesarskich, skróty słów występujących w legendach monet z ich tłumaczeniem na język polski oraz ligatury spotykane w legendach monet.
Transkrypcję monogramów na język grecki dla okresu 1204 – 1261 znajdziemy natomiast w czwartym tomie katalogu DOC (Catalogue of the Byzantine Coins in the Dumbarton Oaks Collection and in the Whittemore Collection). W pozostałych tomach znajdziemy jedynie przypisanie monogramów do poszczególnych panowań, bez ich transkrypcji.
Ciekawą pozycją jest praca Marco Anastasi – Monete Bizantine di Sicilia. Monety sycylijskie są o tyle trudne do identyfikacji bez katalogu, że często nie posiadają napisów, a tylko monogramy. W pracy M. Anastasi znajdziemy rysunki i transkrypcję 11 monogramów cesarzy od Herakliusza do Leona III, które spotkać można na tych monetach.
Praktycznie w każdym katalogu monet znajdziemy przypisanie monogramów na nich występujących do poszczególnych cesarzy. W najbardziej popularnym Byzantine Coins and their Values David’a R. Sear’a wykaz monogramów zamieszczony jest na stronie 32.
    Kolekcjonerzy monet bizantyjskich spotkać się też mogą z grupą greckich monogramów krzyżowych, często rozbudowanych, pochodzących z Lewantu, które jednak nie są stricte bizantyjskie np. taki:

Monogram ten tłumaczony jest jako Paulou chartoulariou - Pawła chartoulariosa i pochodzi z 2 połowy VII wieku, a więc już po podboju tego terenu przez Arabów.
   Lata 638 – 696 na terenach Bliskiego Wschodu to szczególnie bogaty w kontramarki z monogramami okres lokalnego mennictwa. W obiegu były tu naśladownictwa monet bizantyjskich, na których spotyka się naśladownictwa monogramów oraz kontramarki z monogramami oraz napisami greckimi i arabskimi. Język grecki pozostał bowiem na tych terenach oficjalnym językiem administracji do roku 700. Jest to już jednak tak zwane mennictwo arabo-bizantyjskie, które nie wchodzi w zakres moich zainteresowań.
                     Pozdrawiam, Zbyszek
Zapisane
Strony: [1]   Do góry
  Drukuj  
 
Skocz do:  

Numizmatyka - linki do stron | Najlepsze strony numizmatyczne
Działa na MySQL Działa na PHP Powered by SMF 1.1.21 | SMF © 2006-2008, Simple Machines

Prawidłowy XHTML 1.0! Prawidłowy CSS! Dilber MC Theme by HarzeM